از دست دادن دندانهای شیری در دوران کودکی امری طبیعی و اجتنابناپذیر است. این دندانها، که به عنوان دندانهای موقتی شناخته میشوند، بهطور معمول بین سنین ۶ تا ۱۲ سالگی بهتدریج میافتند تا جای خود را به دندانهای دائمی بدهند. اما در برخی شرایط، دندانهای شیری ممکن است زودتر از موعد طبیعی کشیده شوند یا به دلیل بیماری، آسیب یا ناهنجاری ژنتیکی از بین بروند. در این وضعیت، بسیاری از والدین یا حتی دندانپزشکان ممکن است این پرسش را مطرح کنند که آیا کاشت ایمپلنت دندان شیری امکانپذیر است؟
در این مقاله وب سایت دکتر اختری، بهصورت مفصل بررسی میکنیم که ایمپلنت دندان برای جایگزینی دندانهای شیری چه محدودیتهایی دارد، چه زمانی توصیه نمیشود، و در صورت لزوم، چه راهکارهای جایگزینی برای این گروه سنی وجود دارد.
تعریف دندان شیری و اهمیت آن
دندانهای شیری یا موقتی، نخستین مجموعه دندانی هستند که بین سنین ۶ ماهگی تا ۳ سالگی در دهان کودک رشد میکنند. تعداد این دندانها ۲۰ عدد است که در دو فک قرار میگیرند و وظایف زیر را بر عهده دارند:
- کمک به جویدن و گوارش صحیح غذا
- هدایت رشد استخوان فک
- حفظ فضای مناسب برای دندانهای دائمی آینده
- کمک به گفتار و تلفظ صحیح
- نقش مهم در زیبایی چهره کودک
- از بین رفتن زودهنگام این دندانها، میتواند تأثیرات منفی جدی در رشد صورت، تکامل فک، ترتیب رویش دندانهای دائمی و حتی اعتماد به نفس کودک داشته باشد.
چرا برخی کودکان دندان شیری خود را زودتر از موعد از دست میدهند؟
دلایل زیادی وجود دارد که باعث میشود یک کودک دندان شیری خود را زودتر از زمان طبیعی از دست بدهد:
- پوسیدگی شدید دندان و تخریب کامل ساختار آن
- ضربه یا حادثه فیزیکی به صورت یا فک
- کشیدن دندان به دلیل آبسه یا عفونت
- ناهنجاریهای مادرزادی مانند آنودنشیا (عدم تشکیل دندان دائمی)
- بیماریهای سیستمیک یا ژنتیکی خاص
در چنین شرایطی، خانواده ممکن است نگران زیبایی، تغذیه، یا گفتار کودک باشند و بخواهند به سرعت جای خالی دندان را پر کنند. یکی از گزینههایی که گاهی مطرح میشود، کاشت ایمپلنت است؛ اما آیا این انتخاب درستی است؟
آیا کاشت ایمپلنت برای دندان شیری مجاز است؟
پاسخ قطعی و علمی این است: خیر، کاشت ایمپلنت در محل دندان شیری برای کودکان در حال رشد، بههیچوجه توصیه نمیشود.
ایمپلنت دندان یک پیچ فلزی (معمولاً از جنس تیتانیوم) است که درون استخوان فک جای میگیرد و در محل خود ثابت باقی میماند. بر خلاف دندان طبیعی که میتواند تا حدودی با رشد فک جابهجا شود، ایمپلنت ساختاری ثابت و بیحرکت دارد. بنابراین اگر در فکی که هنوز در حال رشد است ایمپلنت قرار گیرد، رشد استخوان اطراف آن متوقف یا غیرمتوازن میشود. این موضوع میتواند عوارض جدی به دنبال داشته باشد، از جمله:
- قرارگیری نامناسب ایمپلنت نسبت به دندانهای کناری
- دفن شدن ایمپلنت در استخوان یا بیرون زدن آن از لثه
- ایجاد اختلاف در ارتفاع تاج ایمپلنت نسبت به سایر دندانها
- بروز ناهنجاریهای فکی و زیبایی
به همین دلیل، در تمام منابع علمی بینالمللی، کاشت ایمپلنت برای افراد زیر ۱۸ سال (یا قبل از پایان رشد فک) منع شده است.
چه زمانی کاشت ایمپلنت مجاز میشود؟
برای انجام ایمپلنت، بیمار باید از نظر رشد استخوان فک به بلوغ کامل رسیده باشد. این سن در دختران معمولاً بین ۱۶ تا ۱۷ سالگی و در پسران بین ۱۸ تا ۲۰ سالگی رخ میدهد. دندانپزشک با استفاده از عکسبرداری پانورامیک یا CBCT میتواند وضعیت صفحات رشد استخوان را بررسی کند و تشخیص دهد که آیا رشد فک کامل شده است یا نه.
تا پیش از این زمان، هیچ نوع ایمپلنت دائمی نباید در استخوان فک کاشته شود.
بیشتر بدانید: ایمپلنت دندان جلو و نحوه کاشت دندان جلو
اگر دندان شیری کشیده شده باشد، چه راهحلی وجود دارد؟
در شرایطی که کودک یا نوجوان دندان شیری خود را از دست داده باشد و بخواهیم فضای آن را حفظ کنیم یا ظاهر لبخند او را حفظ نماییم، گزینههایی موقتی و مؤثر وجود دارند که جایگزین ایمپلنت در این بازه زمانی میشوند. از جمله:
۱. فضا نگهدار (Space Maintainer)
در صورتی که فقط یک دندان کشیده شده و دندان دائمی آن هنوز رویش نکرده است، میتوان از فضا نگهدار استفاده کرد. این وسیله فلزی یا پلاستیکی به دندان کناری متصل شده و از بسته شدن فضای خالی جلوگیری میکند تا دندان دائمی بهدرستی رویش کند.
۲. پروتز موقتی (دندان مصنوعی متحرک)
در مواردی که به زیبایی یا عملکرد جویدن اهمیت داده میشود، میتوان از پروتزهای متحرک مخصوص کودکان استفاده کرد. این وسایل سبک، کمهزینه و قابل برداشت هستند و تا زمان آماده بودن برای ایمپلنت، نیازهای زیبایی و کاربردی کودک را برآورده میکنند.
۳. بریج موقتی
در نوجوانان نزدیک به سن بلوغ، میتوان از بریجهای موقتی استفاده کرد که بدون نیاز به تراش دندانهای مجاور، فضای دندان از دسترفته را پر میکند. این روش نسبت به پروتز متحرک، ظاهری طبیعیتر دارد.
موارد خاص: ناهنجاریهای مادرزادی (آنودنشیا)
در برخی بیماران، بهصورت مادرزادی یک یا چند دندان دائمی تشکیل نمیشود؛ حالتی که به آن «آنودنشیا» گفته میشود. در این بیماران، گاهی دندان شیری سالها در جای خود باقی میماند و جایگزینی برای آن وجود ندارد.
در چنین شرایطی، دندان شیری ممکن است تا سنین بزرگسالی نیز کار کند. زمانی که این دندان به هر دلیل از بین برود، بیمار میتواند پس از تکمیل رشد فک، ایمپلنت انجام دهد. در این شرایط، برنامهریزی درمانی طولانیمدت اهمیت زیادی دارد و دندانپزشک باید فضای ایمپلنت را تا زمان مناسب حفظ کند.
مراقبتهای لازم برای دندانهای شیری باقیمانده
- برای جلوگیری از کشیدن زودهنگام دندانهای شیری، باید مراقبتهای زیر را با دقت رعایت کرد:
- مسواک زدن منظم از سنین پایین با نظارت والدین
- مراجعه منظم به دندانپزشک برای معاینه و فلورایدتراپی
- پرهیز از مصرف زیاد شیرینیجات و نوشیدنیهای شیرین
- آموزش به کودک برای نخ دندان کشیدن (در صورت نیاز با نخدندانهای کودکانه)
- درمان سریع پوسیدگیهای کوچک قبل از پیشرفت
با حفظ سلامت دندانهای شیری تا زمان رویش دندانهای دائمی، احتمال نیاز به درمانهای پیچیدهتر مانند ایمپلنت یا پروتز کاهش مییابد.
آیا ایمپلنت موقت برای کودکان وجود دارد؟
برخی تحقیقات در زمینه طراحی ایمپلنتهای موقتی یا رشدپذیر برای کودکان در حال انجام است، اما این طرحها هنوز به مرحلهی استفاده گسترده بالینی نرسیدهاند. بنابراین در حال حاضر، تنها گزینههای درمانی غیر دائمی و قابل برداشت در دسترس هستند که بدون آسیب به رشد فک، فضای دندان را حفظ میکنند.
نقش دندانپزشک کودکان در جلوگیری از نیاز به ایمپلنت
دندانپزشک متخصص کودکان (پدودنتیست) نقش بسیار مهمی در پیشگیری از از دست رفتن زودهنگام دندانها دارد. این متخصصان با بهرهگیری از روشهای غیرتهاجمی، درمان زودهنگام پوسیدگی، فضا نگهدارهای سفارشی و آموزش به کودک و والدین، میتوانند ریسک نیاز به درمانهای جایگزینی مانند ایمپلنت را به حداقل برسانند.
نتیجهگیری
ایمپلنت دندان شیری به هیچ وجه برای کودکان یا نوجوانان در حال رشد، و بهمنظور جایگزینی دندان شیری توصیه نمیشود. دلیل این ممنوعیت، ماهیت ثابت و غیرقابل تطبیق ایمپلنت با رشد فک و استخوان است. در صورت کاشت ایمپلنت در فک در حال رشد، مشکلات جدی مانند دفن شدن ایمپلنت، انحراف دندانهای مجاور، و ناهنجاریهای فکی ممکن است رخ دهد.
بهجای آن، دندانپزشکان راهکارهای موقتی و بیخطر مانند فضا نگهدار، پروتزهای متحرک یا بریجهای موقتی را پیشنهاد میکنند تا زمان مناسب برای انجام ایمپلنت فرا برسد. مراقبتهای بهداشتی دقیق از دندانهای شیری، نقش کلیدی در پیشگیری از این مشکلات ایفا میکند.
Originally posted 2025-10-08 20:18:24.
